เต๋ากับธรรมชาติโภชนาในอาหารจีน

โดย พชร ธนภัทรกุล

แม้ว่าอาหารจีนจะไม่ได้พูดถึงเรื่องของการให้พลังงาน (Calories) สารอาหาร (Nutrients) พวกเกลือแร่ วิตามิน โปรตีน และอื่นๆที่มักมีชื่อทางเคมีแปลกๆ แต่ในนั้นก็มีชุดความรู้ที่ใช้อธิบายประโยชน์ของอาหารในแบบของชาวจีนเอง อันเป็นความรู้ที่ชาวจีนสั่งสมมากว่า 2000 ปี และยังใข้กันอยู่ในทุกวันนี้ นั่นคือคำอธิบายในแบบของ “เต๋า”

แล้วชาวจีนเขาอธิบายประโยชน์ของอาหารกันอย่างใด

ใน “เต๋า” มีชุดความรู้อยู่ 2 ทฤษฎี นั่นคือ ทฤษฎียินหยาง กับทฤษฎีอู่หัง

ทฤษฎียินหยาง (????) ที่คนไทยมักเรียกเพี้ยนไปว่า หยินหยาง พูดถึงสิ่งที่ตรงข้ามกันและขัดแย้งกัน เช่นขาวกับดำ ร้อนกับเย็น ชายกับหญิง ทฤษฎีนี้ถูกนำมาใช้อธิบายการดูแลสุขภาพแบบจีน หรือหยั่งเซิง (??) ในแง่ของการปรับสมดุลในร่างกาย หรือการปรับสมดุลยินหยาง โดยจัดอาหารให้เหมาะกับร่างกาย (หมายถึงสุขภาพและความแข็งแรง) และให้สอดคล้องกับสภาพอากาศด้วย

ส่วนทฤษฎีอู่หังหรือทฤษฎีห้าธาตุ (????) เป็นการพูดถึงคุณสมบัติและอิทธิพลที่ทั้งเสริมและข่มกันระหว่างธาตุทั้งห้า อันได้แก่ ไม้ ไฟ ดิน โลหะ และน้ำ (?????) ซึ่งทำให้เห็นอิทธิพลที่ธรรมชาติมีต่อร่างกายมนุษย์อย่างเป็นรูปธรรม (หมายเหตุ คำว่า ?ในที่นี้ มาจากคำว่า ??หมายถึงโลหะทั่วไป ไม่ได้หมายถึงทองคำ เพราะทองคำใช้อีกคำคือ??ในข้อเขียนนี้จึงใช้ ธาตุโลหะ ไม่ใช้ ธาตุทอง)
ทุกวันนี้ ทฤษฎีนี้ถูกใช้ในเรื่องของหลักการดูแลสุขภาพแบบจีน หรือหยั่งเซิง (??) ในแง่ของการปรับอาหารให้เหมาะกับร่างกายและฤดูกาลที่เปลี่ยนไป ให้รู้ว่าฤดูใดควรกินอาหารในธาตุใด สีใด และรสใด และอาหารนั้นจะมีผลดีต่อการทำงานของอวัยวะส่วนใด อันจะช่วยให้เรามีสุขภาพดีขึ้น

การนำทฤษฎีห้าธาตุนี้มาปรับใช้กับร่างกายและฤดูกาลนั้น เราจะต้องเข้าใจเรื่องของห้าธาตุนี้ก่อนว่า ชาวจีนใช้ห้าธาตุนี้บ่งบอกสภาพลมฟ้าอากาศแบบไหนและอวัยวะส่วนใดของร่างกายสัมพันธ์กับธาตุใด

สภาพอากาศมี 5 ลักษณะ คือ ลม ร้อน ชื้น แล้ง และหนาว ส่วนอวัยวะของร่างกายก็มีหัวใจ ปอด ตับ ม้าม น้ำดี กระเพาะอาหาร ลำไส้ใหญ่ ลำไส้เล็ก ไต กระเพาะปัสสาวะ และหู ตา จมูก ปาก ลิ้น

ทั้งสภาพอากาศและอวัยวะต่างๆสัมพันธ์กับธาตุดังนี้

ธาตุไม้สัมพันธ์กับลม คือช่วงเริ่มเข้าฤดูร้อนที่มีลมตะเภาพัดเข้ามา อวัยวะที่สัมพันธ์กันมี ตับ น้ำดี และตา

ธาตุไฟสัมพันธ์กับร้อน คือช่วงที่มีอุณหภูมิสูงสุดในรอบปี อวัยวะที่สัมพันธ์กันมี หัวใจ ลำไส้เล็ก และลิ้น

ธาตุดินสัมพันธ์กับชื้น คือช่วงที่มีมรสุมเข้า ฝนเริ่มตก มีความชื้นสูงในอากาศ อวัยวะที่สัมพันธ์กันมี ม้าม กระเพาะอาหาร และปาก

ธาตุโลหะสัมพันธ์กับแล้ง มักตกช่วงปลายฝนต้นหนาว อวัยวะที่สัมพันธ์กันมีปอด ลำไส้ใหญ่ และจมูก

ธาตุน้ำสัมพันธ์กับหนาวเย็น คือช่วงฤดูหนาว อากาศเริ่มหนาวเย็น อุณหภูมิลดต่ำลง อวัยวะที่สัมพันธ์กันมี ไต กระเพาะปัสสาวะ และหู

ขอบคุณข่าวที่มีประโยชน์ และติดตามข่าวฉบับเต็มได้ที่ ผู้จัดการออนไลน์